O KOLIBAMA
Historija ljudi, dogadjaja i prostora Koliba moze se,
u sustini, pratiti na tri nacina. Jedna mogucnost, koja je i najvjerodostojnija,
je pracenje cvrstih znakova i pisanih materijala. U ovom slucaju, nazalost,
nema dovoljno materijala te vrste, da se stvori cjelovita slika o ranom nastanku
i kasnijem modernom razvitku Koliba, kao naseljene zajednice. Drugi nacin, koji
se oslanja na kazivanja i prenosenja s koljena na koljeno, naravno podlozan je i
nekim mogucim odstupanjima od stvarnosti. Treci nacin pracenja historije, u ovom
slucaju - Koliba, je koristenje zapisa iz raznih arhiva Bosne i Hercegovine, na
visem nivou, i arhivske gradje nastale u maticnoj opcini Bosanski Brod i
maticnom srezu, kroz razna vremena - Doboju. Jedno od kazivanja koje ima svoj
smisao i koje govori o prvim korijenima danasnjih Koliba, kaze nam da su prve
nastambe, (kolibe, krovinjare…) nastale kao potreba davnasnjih trgovaca stokom,
(kalamara) koji su, putujuci iz dubine Bosne prema Djakovu, najvecoj
tadasnjoj stocnoj pijaci, morali, zbog duzine puta, formirati bivake
(privremeno staniste) za odmor, a to su obicno radili pored neke vode,
odnosno rijeke koja bi im se zatekla na putu. Vremenom su ti bivaci postali
cvrsto i stalno naselje za nekoliko porodica, ciji se zivot i dalje odvijao u
uskoj povezanosti sa trgovcima, koji su povremeno prolazili. Okolno zemljiste
nudilo je mogucnost proizvodnje hrane, koja je bila dovoljna za te porodice, ali
i za prodaju trgovcima stokom. Desavale su se i razne razmjene (trampa)
npr.stoka za hranu ili odjecu i slicno. Sve to se desavalo u sedamnaestom i
osamnaestom stoljecu, a prve nastambe (kolibe, krovinjare, hudzerice..) nastale
su na humu ili humci (brijegu) iznad rijeke Cadjavice. Danas je to dio
naseljenog mjesta - Unka. Na tom mjestu nadjeni su i nisani odnosno kameni
nadgrobni znakovi, koji sa sigurnoscu potvrdjuju tadasnju naseljenost tog kraja.
Drugi slican bivak nalazio se preko rijeke Cadjavice, kada se vec, skoro
izlazilo na rijeku Savu. Tako su i nastala imena – Kolibe Gornje (na brijegu,
humci) i Kolibe Donje u ravnici. Vremenom su porodice sa brijega presle takodjer
u ravnicu, gonjeni po jednom kazivanju, nekom strasnom bolescu, a po drugoj
prici potragom za plodnijom zemljom.
1697. godine ovim krajem, prolazi sa svojom vojskom i Eugen Savojski (prinz Eugen von Savoy) na svom krvavom, osvajackom pohodu prema Sarajevu. U svom dnevniku pominje da je Savu presao kod Vijusa i Poloja (sat hoda ispod Broda) 13. oktobra 1697. U kasnijem dijelu dnevnika pominje i mjesta na koja je nailazio ali se nigdje ne pominju Kolibe ili nesto slicno, sto nas navodi na to, da tada jos nije postojalo vece naseljeno mjesto na tom terenu. Jedino mjesto koje se pominje je Ferhatovac (Peratovac) kod Dervente. Vracajuci se sa svog krvavog ratnog pohoda, ciji je ishod zavrsio paljenjem Sarajeva i skoro svih naselja na koje je putem nailazio, govori da je 5. novembra iste godine zatekao vec sagradjen most u Brodu. Taj most morao je biti pontonskog ili slicnog tipa jer ce prvi pravi most izmedju dva Broda biti pusten u promet tek 1884. godine. Inace Brod se sa bosanske strane rijeke Save prvi put pominje u pisanim tragovima 1691. godine i to kao kontrolna utvrda Osmanlija pod imenom Turski Brod.
Prvi slijedeci znakovi o Kolibama Gornjim, i to ponovo kameni nisani, pronadjeni su na lijevoj obali Cadjavice kod toponima koji nosi ime Brva. Oko toga mjesta nalazile su se kuce, sa obe strane rijeke Cadjevice. Cadjavica je bila mirna rjecica, koja je nekad znala hirovito poplaviti zemlju i kuce u sirem podrucju danasnjih Koliba, Unke i Zborista. Poslije drugog svjetskog rata, ova rjecica, je ispresijecana velikim melioracionim kanalima i tako se preselila u kategoriju umrlih rijeka. Stanovnistvo ce se, vremenom, pomjerati sve vise prema rijeci Savi i prema Brodu, tako da se centar mjesta Kolibe Gornje, danas, nalazi oko pet kilometara udaljen od rijeke Save i oko devet kilometara udaljen od Bosanskog Broda. U samom centru je najprije sagradjena drvena dzamija, koja ce se kasnije (1968.) pretvoriti u cvrsto zidanu dzamiju. Kazivanja govore o velikoj toleranciji i dobrim odnosima medju komsijama toga vremena, pa su tako kolibarsku dzamiju gradili zajedno vjernici muslimani i krscani. Govori se da je vodeci majstor zidar bio Ejub Masic, a da su na zidanju ucestvovali osim kolibarskih zidara i pomocnika, slijedeci majstori zidari iz susjednih mjesta: Branko Karacic iz Broda, Kljucevic Ciril iz Broda, Masic Mehmed Memo iz Broda (rodom iz Koliba), Matanovic Jakov iz Donjih Koliba, Novo Sedlo iz Sijekovca, Baco Dujmic iz Donjih Koliba, Anto Lovric iz Donjih Koliba i jos neki majstori. Isto tako Kolibarci su pomagali kroz razna vremena izgradnju crkava u susjednim mjestima. Preko puta dzamije sazidan je i mejtef (mekteb, obrazovni vjerski prostor) kojega danas vise nema. Za vrijeme turske vladavine, skoro sva zemlja bila je podijeljena u begovate, a lokalno stanovnistvo bilo je prinudjeno da nadnici i obradjuje zemlju za begove. I danas u Kolibama postoji poljana, koja nosi ime, Begluk. Same Kolibe Gornje nemaju nekakav poseban historijski ili geografski znacaj, a posto se nikad nisu nalazile na nekoj pruzi ili krizanju vaznijih puteva, (kao npr. Doboj ili Modrica) zivjele su ustaljeni zivot, mirnog, malog mjesta, izvan historijskih prelamanja, sve do zadnjeg rata kada su u potpunosti unistene. Ne moze se reci da je Kolibama omogucen neki razvoj za turskog vakta. Ni za vrijeme Austrougarske vladavine (1878-1918) nije se osjetio poseban napredak u zivotu Koliba. Nakon prvog svjetskog rata (1914 -1918) u tadasnjoj kraljevini Jugoslaviji mjesto je opet zivjelo na rubu zaborava a svoj razvoj dozivjelo je tek nakon drugog svjetskog rata od 1945 do 1992. godine. Zahvaljujuci povoljnijoj politickoj klimi u tadasnjoj Jugoslaviji i SR Bosni i Hercegovini Kolibe su dozivjele svoj nesto jaci razvoj gledano u ukupnim tadasnjim relacijama. Pamti se da je velike zasluge za razvoj Koliba imao Husein Hodzic, tadasnji predsjednik Mjesne Zajednice Kolibe. Poslije ce se pojaviti i drugi aktivisti koji ce pomoci da se Kolibe pretvore u mjesto ugodnog zivljenja.
Tako je neposredno prije rata (1992-1995) u Kolibama postojala moderna posta i telefonska centrala, asfaltni put, ulicna rasvjeta, banka, moderna osnovna skola, vodovodna mreza, odlican sportski centar i mnogi drugi sadrzaji dovoljni za ugodan zivot Kolibaraca. Kulturni zivot u Kolibama odskakao je u poredjenju sa slicnim mjestima. Osnovna skola u Kolibama dobila je status Javne Ustanove Podrucne Osnovne Skole 1991. godine, pod imenom «Hasan Kikic». Imala je ukupno 489 ucenika.
Statistika govori da su Kolibe Gornje prije zadnjeg rata ( popis 1991) imale 403 naseljene porodicne kuce sa ukupno 1398 stanovnika. (Britanica Enciklopedia govori o 1401 stanovniku). Zaposlenost stanovnistva, bila je preko 90 %.
Prezimena koja se pominju u Kolibama su: Masic, (porodica koja je po mnogima prva dosla na ove teritorije) zatim Mujcin, Zepcan, Havic, Matinjanin, Hodzic, Karic, Plehandzic,Kresic, Maric, Lovric, Selimagic, Kobiljar, Malinovic, Saravanja, Karacic, Obradovic, Havlacan, Bulbul, Naletilic, Idrizi, Dujak, Soldo, Islamovic, Dzinalic, Cvitkovic, Knezevic, Crnogorac, Ergovic, Stefancic, Muminovic, Begzic, Sosolovski, Sarandoski, Crnac, Burmudzija, Rizvic, Sumar, Zoric, Bajric, Mahmutovic, Vuzmek, Cavar, Dugalic, Stuc, Isic, Krdzalic, Mehmedi, Puzic, Rasic, Djakovic, Beslic, Saric, Mehicic, Zovko,Soldan, Tihic, Becic, Susa, Pilipovic i druga. Nacionalna i vjerska zastupljenost 1992. godine: Bosnjaka (muslimana) 84 %, Hrvata (katolika) 14 %, Srba (pravoslavaca) 1%, Makedonaca, Albanaca, Slovenaca i Holandjana ukupno 1%.
Zaseoci nose slijedeca imena: Bare, Srednja Mahala, Masici mahala, Zepcani mahala, Matinjani mahala, Dujaka sokak, Eminova mahala, a polja u Kolibama i oko Koliba imaju slijedeca imena: Sasevi, Zelenkusa, Cadjevica, Begluk, Halilovka, Udjuherka, Dijelovi, Docinka, Umina Bara, Gajina, Zasjeke, Utvaj, Johovaca, Lug, Smrikovi, Kladik i sl.
Od 06. oktobra 1992. godine pa sve do jeseni 1998. godine Kolibe su bile unisteno mjesto i potpuno napustene. Objekti koji su ostali postedjeni ratnih razaranja (1992) u tom periodu su potpuno opljackani i devastirani. Komisija Ujedinjenih Nacija zaduzena za procjenu ratnih steta u pojedinim mjestima, zabiljezila je za Kolibe: stepen unistenja 100%. U jesen 1998 godine poceo je tezak i neizvjestan povratak Kolibaraca u svoje rodno mjesto. Ostat ce zabiljezeno da je povratak inicirao i za njega se istrajno borio - Ivo Krizanovic, nekadasnji nastavnik u kolibarskoj skoli. Ovaj covjek ostat ce zabiljezen kao najveci borac za elementarna ljudska prava svih protjeranih u Bosni i Hercegovini. Njemu se u samim pocetcima bitke za povratak pridruzuju: Masic Ferid, Masic Alija, Masic Ismet, Zepcan Rasim, Zepcan Suvad, Masic Alica, Lemes Suhbija, Mujcin Ferid, a ubrzo i Masic Senad, koji ce, svojim kasnijim djelovanjem, odigrati odlucujucu ulogu u povratku Kolibaraca kucama i obnovi porusenog mjesta i njegove infrastrukture. 15 septembra 1998. godine, nakon mnogo godina progonstva, u Kolibama su prvi put prenocili Kolibarci povratnici. Bili su to Mehmedalija Zepcan, Ismet Masic, Suvad i Zahid Havic. 18. septembra provrio je i prvi grah u Kolibama (nakon povratka). a napravila ga je Sabra Selimagic. Veliku pomoc u samom pocetku povratka, a i kasnije, pruzao je nesebicno i advokat iz Slavonskog Broda odn. Dervente – Isakovic Serif. Pocetkom 1999 godine, a posebno u proljece iste godine, u Kolibe se polako pocinju vracati i drugi mjestani, koji ce, danonocnim radom, stvarati uvjete za normalan zivot u rodnom mjestu. U maju 2002. godine, Kolibe broje oko 600 povratnika u 200 obnovljenih kuca. Dvije trecine kuca obnovljene su uz pomoc medjunarodne zajednice i Vlade FbiH, a ostalo su Kolibarci obnovili vlastitim sredstvima. Obnovljena je elektricna mreza, vodovodna mreza, osnovna skola, Dom kulture, gasulhana, mesdzid, putevi, sportski centar «Duganja», a pod zitarice je stavljeno oko 60% obradivih, poljoprivrednih povrsina. U toku je obnova porusene dzamije. Dok ovo pisemo mnogi Kolibarci se nalaze raseljeni u slijedecim zemljama svijeta: Njemacka, Svedska, Austrija, Holandija, USA, Kanada, Australija, Svicarska, Island, Hrvatska, Italija, Danska... Sve ucestalije dolaze u Kolibe, popravljaju svoje porusene domove, usput pomazuci, na mnoge nacine, materijalnu i duhovnu obnovu svog rodnog mjesta. Od 29. maja 2001. godine Kolibe Gornje imaju i vlastitu, vrlo dinamicnu internet stranicu, (Kolibe-Online) koja pomaze Kolibarcima sirom svijeta da redovno i pravovremeno budu na izvoru informacija, kad su u pitanju Kolibe Gornje i zbivanja vezana za njih.
Geografski polozaj mjesta Kolibe Gornje: mjesto je 9 km udaljeno od Bosanskog Broda, 11 km od Slavonskog Broda (Hrvatska), 18 km od Dervente, 60 km od Doboja, od Sarajeva 200 km. Od Zagreba 200 km i od Beograda 200 km.
Na istoku je planina Vucijak, a na zapadu, Motajica.Na sjeveru je oko 5 km udaljena rijeka Sava, a na zapadu oko 5 km udaljena, rijeka Ukrina.
Nadmorska visina Koliba je 90m.
Arhiv Kolibe-Online / maj / svibanj 2002. godine